Συνεχης ενημερωση

    iiss.org

    Τετάρτη, 09-Αυγ-2017 11:04

    Η δημογραφική γήρανση της Ιαπωνίας θέτει σε κίνδυνο τη θέση των ΗΠΑ σε Ασία-Ειρηνικό

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου
    Η δημογραφική γήρανση της Ιαπωνίας θέτει σε κίνδυνο τη θέση των ΗΠΑ σε Ασία-Ειρηνικό

    Του Jonathan Webb

    Το 2013, ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Shinzo Abe επιβεβαίωσε με βεβαιότητα ότι "η Ιαπωνία επέστρεψε". Έκτοτε η κυβέρνησή του εργάστηκε αδιάκοπα για τον επαναπροσδιορισμό και την επέκταση του στρατηγικού ρόλου της Ιαπωνίας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, με έναν νέο πρόεδρο στις ΗΠΑ, ο οποίος αμφισβήτησε τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ έναντι της Ιαπωνίας, η κυβέρνηση του Abe έχει κάνει ελάχιστα για να αντιμετωπίσει τη σοβαρότερη μακροπρόθεσμη στρατηγική πρόκληση της Ιαπωνίας: μια δημογραφική μετατόπιση που μπορεί να μειώσει τον πληθυσμό της χώρας κατά 30% έως το 2060, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη. Οι στρατηγικές συνέπειες μιας τέτοιας μετατόπισης θα ήταν ακραίες. Δεν αφορούν μόνο την εθνική ασφάλεια της Ιαπωνίας, αλλά θέτουν σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη θέση των ΗΠΑ στην Ασία και τον Ειρηνικό. Η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ πρέπει να αναγνωρίσουν την επερχόμενη κρίση και να εργαστούν για να την αποτρέψουν με κάθε κόστος.

    Η συρρίκνωση του πληθυσμού της Ιαπωνίας οφείλεται σε δεκαετίες χαμηλής γονιμότητας. Το σημερινό ποσοστό γεννήσεων είναι 1,35 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ χαμηλότερο από το 2,1 που απαιτείται για τη διατήρηση του πληθυσμού. Αυτό αναμένεται να προκαλέσει τη μείωση του πληθυσμού κατά περισσότερους από 500.000 ανθρώπους ετησίως κατά τη δεκαετία του 2020, μέγεθος που θα αυξηθεί σε περισσότερο από 1 εκατομμύριο ετησίως το 2060, οδηγώντας τον πληθυσμό να συρρικνωθεί στα 89 εκατομμύρια από 127 εκατομμύρια σήμερα. Σε αυτό το σενάριο, η Ιαπωνία – που ήδη έχει τον τίτλο της πλέον "ηλικιωμένης” κοινωνίας στον κόσμο - θα δει το ποσοστό του πληθυσμού που ξεπερνά την ηλικία των 60 ετών να φτάνει στο 49% στα επόμενα 42 χρόνια. Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 75 ετών και άνω θα υπερβεί το 28%, και θα είναι περισσότερο από διπλάσιο συγκριτικά με το ποσοστό των παιδιών ηλικίας κάτω των 19 ετών (12%). Ταυτόχρονα, το εργατικό δυναμικό θα μπορούσε να μειωθεί κατά έως και 43%, κάτι που θα αναγκάσει τη χώρα να στηρίζει οικονομικά περίπου 1,2 συνταξιούχους για κάθε έναν μόλις εργαζόμενο. 

    Ενώ πολλές χώρες αντιμετωπίζουν την προοπτική της μακροπρόθεσμης δημογραφικής παρακμής, η απειλή της Ιαπωνίας είναι μακράν η μεγαλύτερη και η χώρα παραμένει απροετοίμαστη για την αντιμετώπιση μίας τέτοιας πρόκλησης. Καθώς ο πληθυσμός της γηράσκει, οι δαπάνες για την κοινωνική ασφάλιση έχουν διογκωθεί από 17,5% του εθνικού προϋπολογισμού το 1990 σε 33,3% το 2017, αντανακλώντας σχεδόν απόλυτα την αλλαγή του ποσοστού του πληθυσμού σε σχέση με την ηλικία συνταξιοδότησης. Δεδομένου ότι το εθνικό χρέος υπερβαίνει ήδη το 230% του ΑΕΠ, η κατάσταση είναι μη βιώσιμη. Αν το πρόβλημα παραμείνει ανεπίλυτο, η Ιαπωνία τελικά θα αναγκαστεί να εισέλθει σε έναν ατελείωτο κύκλο αύξησης των φορολογικών εσόδων και περικοπών των δαπανών, επιδεινώνοντας περαιτέρω την οικονομική ανάπτυξη ή οδηγώντας τη χώρα σε μια καταστροφική δημοσιονομική κατάρρευση, καθώς το χρέος θα υπερνικήσει την προθυμία και την ικανότητα πληρωμής από τους φορολογούμενους. Είναι ψευδαίσθηση  να υποθέτει κανείς ότι μια τέτοια Ιαπωνία θα είναι σε θέση να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό της, πόσο μάλλον να συνεχίσει να εκπληρώνει τις διεθνείς υποχρεώσεις της και τις δεσμεύσεις της συμμαχίας όπως κάνει σήμερα.

    Βασικό στοιχείο της ασφάλειας στην περιοχή η συνεργασία ΗΠΑ-Ιαπωνίας

    Αυτές οι υποχρεώσεις και οι δεσμεύσεις είναι, ωστόσο, το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η ασφάλεια της περιοχής της Ασίας και του Ειρηνικού. Με τον έβδομο μεγαλύτερο προϋπολογισμό στον τομέα της άμυνας στον κόσμο το 2016, η Ιαπωνία μπορεί να υπερηφανεύεται για έναν από τους πιο εξελιγμένους και ικανούς στρατό του πλανήτη, που χαρακτηρίζεται από το ναυτικό της περιοχής (η τέταρτη μεγαλύτερη δύναμη στον κόσμο), καθώς και από τις προηγμένες δυνάμεις σε αέρα και έδαφος. Ενώ αρχικά αναπτύχθηκαν σε επίπεδο άμυνας για να προστατεύσουν τα νησιά της χώρας, οι ιαπωνικές δυνάμεις διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην προστασία των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, των οποίων η πλειοψηφία φιλοξενείται στην Ιαπωνία. Στην πραγματικότητα, η Ιαπωνία φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στον κόσμο. Αυτές οι δυνάμεις περιλαμβάνουν περίπου 50.000 στρατιώτες, 130 Αμερικανούς μαχητές Πολεμικής Αεροπορίας, την ομάδα US III της Ναυτικής Δύναμης των ΗΠΑ και τον Έβδομο Στόλο του Πολεμικού Ναυτικού. Αυτή η στρατιωτική παρουσία, καθώς και οι ιαπωνικές δυνάμεις που τη συνοδεύουν, στηρίζουν την ικανότητα των ΗΠΑ να ασκεί εξουσία στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.

    Εξίσου σημαντική είναι και η οικονομική συμβολή της Ιαπωνίας στην περιοχή. Η Ιαπωνία είναι από καιρό ο κυριότερος πάροχος οικονομικής βοήθειας στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού, συνεισφέροντας περισσότερο από το ήμισυ του ετήσιου συνόλου στην περιοχή από το 1990. Η ιαπωνική βοήθεια το 2015 ήταν περίπου 24,7 δισ. δολ. ΗΠΑ, υπερβαίνοντας την αντίστοιχη των ΗΠΑ και της Κίνας. Ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στην Ασία, η Ιαπωνία οδηγεί στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής με πάνω από 700 δισ. δολάρια στο εμπόριο της περιοχής ετησίως. Αυτή η δραστηριότητα, σε συνδυασμό με την παροχή από την Ιαπωνία του 86,4% του κόστους της ίδρυσης αμερικανικών βάσεων στην επικράτειά της, οδηγεί στην αποτελεσματική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού. Το Τόκιο ενεργεί ως ένα είδος "επικεφαλής χρηματοδότη", παρέχοντας το κεφάλαιο πίσω από τις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ και την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

    Μια συρρικνωμένη Ιαπωνία θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της αμερικανικής θέσης στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού

    Η συρρίκνωση του πληθυσμού θέτει σε κίνδυνο όλα αυτά. Οι ένοπλες δυνάμεις της Ιαπωνίας ήδη δυσκολεύονται με τη στελέχωσή τους και το συρρικνωμένο εργατικό δυναμικό θα αυξήσει το κόστος του προσωπικού που ήδη υπερβαίνει το 40% των αμυντικών δαπανών της χώρας – σε έναν προϋπολογισμό, το 20% του οποίου δαπανάται προς την αποπληρωμή του δημόσιου χρέους. Καθώς οι δημοσιονομικές συνθήκες επιδεινώνονται, η Ιαπωνία θα διαπιστώσει ότι είναι όλο και πιο δύσκολη ή και αδύνατη η διατήρηση της χρηματοδότησης της άμυνας και της εξωτερικής βοήθειας στα τρέχοντα επίπεδα, πόσο μάλλον να αυξήσει τις δαπάνες για να αντισταθμίσει μια όλο και πιο δυναμική Κίνα. Μια λιγότερο ασφαλής Ιαπωνία μπορεί επίσης να έχει λιγότερη όρεξη για αντιπαράθεση με την Κίνα, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των δυνάμεων των ΗΠΑ που αναπτύσσονται στην επικράτειά της. Ή, αντίθετα, το Τόκιο μπορεί να απαιτήσει από αυτές τις δυνάμεις να αντιμετωπίσουν την Κίνα σε ζητήματα αντίθετα προς τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Ακόμη και αν αποφευχθούν τέτοια σενάρια, μια ασθενέστερη Ιαπωνία θα αφήσει τις ΗΠΑ με το δίλλημμα: να ανακατανείμει τις αμερικανικές δυνάμεις και τα κεφάλαια στην Ασία για να καλύψουν το κενό (θέτοντας σε κίνδυνο τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ σε άλλες χώρες), ή να αυξήσουν μαζικά τις αμυντικές δαπάνες για να διατηρήσουν την υπάρχουσα θέση τους στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού. Το τελευταίο σενάριο δεν θα ήταν τίποτα λιγότερο από μια καταστροφή για τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την περιοχή.

    Μετανάστευση και ανεπαρκείς μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να αναπληρώσουν το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων 

    Ενώ η κυβέρνηση του Abe αναγνωρίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι δημογραφικές προκλήσεις της Ιαπωνίας, δεν έχει δρομολογήσει τις αναγκαίες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα λειτουργήσουν καταλυτικά για τις αλλαγές. Οι προσπάθειες να αυξηθεί το ποσοστό των γυναικών που συμμετέχουν στην αγορά εργασίας, να ενισχυθεί η πρόσβαση σε υπηρεσίες ημερήσιας φροντίδας παιδιών και να προωθηθεί μία υγιής ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής είναι κρίσιμες. Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι μέχρι τώρα ελάχιστα εντυπωσιακά και τα εν λόγω μέτρα δεν μπορούν μόνα τους να επιλύσουν τα θεμελιώδη προβλήματα που προέρχονται από ένα ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό γεννήσεων. Παρομοίως, αν και η αύξηση της μετανάστευσης αποτελεί ένα σημαντικό μέρος μιας πιθανής λύσης, ιστορικά η μονοεθνική Ιαπωνία δεν διαθέτει την πολιτική βούληση και τις κοινωνικές υποδομές για να ενσωματώσει τις πάνω από 500.000 νέες αφίξεις κάθε χρόνο που θα χρειαστούν για να καλυφθεί το κενό.

    Στο τέλος, η επίλυση του δημογραφικού διλήμματος της Ιαπωνίας θα απαιτήσει τον επανακαθορισμό των εθνικών προτεραιοτήτων. Αυτό περιλαμβάνει την επώδυνη μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας της χώρας και βαθιά μεταβολή του τρόπου που ο κόσμος αντιλαμβάνεται την εργασία, τη διασκέδαση, τις σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών και την ανατροφή των παιδιών. Οι σημερινοί Ιάπωνες θα πρέπει να δεχτούν ότι όπως οι προηγούμενες γενιές εργάστηκαν για να τονώσουν την οικονομική ανάπτυξη μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, έτσι και αυτοί θα πρέπει να διασφαλίσουν τη μελλοντική ασφάλεια και ευημερία χτίζοντας μία πιο ποικιλόμορφη κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι θα έχουν περισσότερα παιδιά. 

    Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: 

    ​https://www.iiss.org/en/iiss%20voices/blogsections/iiss-voices-2017-adeb/august-2b48/japans-demographic-disaster-c018

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ